Անոթասեղմիչ քթի կաթիլներ և սփրեյներ․ քանի օր կարելի է և ինչով փոխարինել
Ինչով են տարբերվում քսիլոմետազոլինը, օքսիմետազոլինը և նաֆազոլինը, քանի օր կարող են դրանք օգտագործել մեծահասակները, ինչպես ազատվել կաթիլներից կախվածությունից և երբ են ավելի հարմար աղային կամ ստերոիդային սփրեյները։
- Դեղորայք
- Մրսածություն և գրիպ

Այս էջում
Քսիլոմետազոլինով, օքսիմետազոլինով կամ նաֆազոլինով անոթասեղմիչ կաթիլներն ու սփրեյները մի քանի րոպեում բացում են փակված քիթը, բայց նախատեսված են միայն մի քանի օրվա համար․ NHS-ը խորհուրդ է տալիս օգտագործել դրանք ոչ ավելի, քան 5 օր, իսկ ներդիրները, կախված դեղից, թույլ են տալիս 3-ից 7 օր։ Ավելի երկար օգտագործելիս դրանք գնալով ավելի թույլ են ազդում, և քիթը նորից փակվում է, հենց որ դեղաչափի ազդեցությունն անցնում է․ սա «ռիկոշետի» էֆեկտն է, այսինքն՝ քթի կաթիլներից կախվածությունը։ Եթե քիթը փակ է շաբաթներով կամ ալերգիայի պատճառով, ավելի հարմար են աղային սփրեյները և, բժշկի նշանակմամբ, ստերոիդային (հորմոնալ) սփրեյները։ Այս հոդվածը մեծահասակների և դեռահասների համար է, երեխաների մասին կարդացեք «Քթի կաթիլներ երեխաների համար» հոդվածում։
Ինչպես են ազդում անոթասեղմիչ կաթիլները
Մրսածության կամ ալերգիայի ժամանակ քթի լորձաթաղանթի անոթները լայնանում են, և լորձաթաղանթն այտուցվում է։ Անոթասեղմիչ միջոցները նեղացնում են այդ անոթները, այտուցը նվազում է, և օդը նորից անցնում է։ Դրանք հեշտացնում են շնչառությունն ու քունը, բայց չեն բուժում պատճառը։ Վստա՞հ չեք՝ մրսածություն է, գրիպ, թե COVID․ կարդացեք «Գրիպ, մրսածություն, թե COVID․ ինչպես տարբերել» հոդվածը։
Քսիլոմետազոլին, օքսիմետազոլին, թե նաֆազոլին․ համեմատություն
| Քսիլոմետազոլին | Օքսիմետազոլին | Նաֆազոլին | |
|---|---|---|---|
| Օրինակներ | Օտրիվին, Ռինոստոպ, Գալազոլին, Սնուպ | Նազիլոկ, Օքսիվին, Ափրին, Նոզակար | Նաֆտիզին |
| Խտությունը մեծահասակների համար | 0,1% | 0,05% | 0,05–0,1% (0,1%-ը՝ 15 տարեկանից) |
| Սկսում է ազդել | մոտ 2 րոպեում | մի քանի րոպեում (մինչև 10) | մոտ 5 րոպեում |
| Ազդեցությունը տևում է | մինչև 12 ժամ | մինչև 10–12 ժամ | 4–6 ժամ |
| Որքան հաճախ | 1 ցողում յուրաքանչյուր քթանցքում՝ օրական մինչև 3 անգամ | 1 ցողում յուրաքանչյուր քթանցքում՝ օրական 2–3 անգամ | 1–3 կաթիլ յուրաքանչյուր քթանցքում՝ օրական մինչև 3 անգամ, առնվազն 4 ժամ ընդմիջումով |
| Առավելագույնը՝ անընդմեջ (ըստ ներդիրի) | 5–7 օր, ոչ ավելի, քան 7 | 3–5 օր, առանց բժշկի՝ ոչ ավելի, քան 7․ եթե 3 օրում բարելավում չկա՝ բժշկի | 5 օր, հետո՝ բժշկի |
| Ում չի կարելի կամ ով նախ պետք է հարցնի բժշկին | բարձր զարկերակային ճնշում, հաճախասրտություն, գլաուկոմա, վահանաձև գեղձի գերֆունկցիա, ՄԱՕ ինհիբիտորներ կամ եռցիկլիկ հակադեպրեսանտներ․ հղիության ժամանակ չի կարելի | փակ անկյունային գլաուկոմա․ բարձր ճնշման, սրտի հիվանդությունների, շաքարային դիաբետի, հղիության դեպքում՝ միայն բժշկի խորհրդով (ըստ Օքսիվինի ներդիրի՝ բարձր ճնշման, սրտի հիվանդությունների և շաքարային դիաբետի դեպքում այն հակացուցված է) | բարձր ճնշում, հաճախասրտություն, գլաուկոմա, շաքարային դիաբետ, վահանաձև գեղձի գերֆունկցիա․ հղիության ժամանակ՝ միայն եթե բժիշկը որոշի |
Թվերը վերցված են մեր վաճառած դեղերի ներդիրներից․ ստուգեք ձեր միջոցի ներդիրը։ 12 տարեկանից դեռահասներին հարմար են մեծահասակների դեղաչափերը (նաֆազոլին 0,1%-ը՝ միայն 15 տարեկանից), բայց 18 տարեկանից փոքրերի դեպքում, ըստ քսիլոմետազոլինի ներդիրների, քանի օր օգտագործել, որոշում է բժիշկը, իսկ Նաֆտիզինի ներդիրը թույլ է տալիս ոչ ավելի, քան 3 օր։ Սփրեյը դեղաչափն ավելի հավասարաչափ է տալիս, քան կաթիլները։ 12 տարեկանից փոքր երեխաների համար խտությունը և դեղաչափը կախված են տարիքից․ տե՛ս «Քթի կաթիլներ երեխաների համար» հոդվածը։
Անոթասեղմիչ սփրեյներ մեծահասակների համար․
- Օտրիվին քթի ցողացիր 0,1%, 10 մլ (քսիլոմետազոլին)
- Ռինոստոպ քթի ցողացիր 0,1%, 15 մլ (քսիլոմետազոլին)
- Նազիլոկ քթի ցողացիր 0,05%, 10 մլ (օքսիմետազոլին)
- Օքսիվին քթի ցողացիր 0,05%, 10 մլ (օքսիմետազոլին)
Ինչու է առաջանում կախվածությունը կաթիլներից
Կանոնավոր օգտագործելիս անոթները վարժվում են դեղին․ յուրաքանչյուր դեղաչափ ավելի կարճ է ազդում, իսկ երբ ազդեցությունն անցնում է, լորձաթաղանթն ավելի ուժեղ է այտուցվում, և մարդը սկսում է ավելի հաճախ կաթեցնել։ Բժիշկներն այս վիճակն անվանում են դեղորայքային ռինիտ։ Նշաններ, որ այն արդեն սկսվել է․
- սփրեյն օգտագործում եք մեկ շաբաթից ավելի և առանց դրա չեք կարողանում քնել,
- քիթը փակվում է յուրաքանչյուր դեղաչափից կարճ ժամանակ անց, և կաթիլներն ավելի ու ավելի հաճախ են պետք,
- մրսածությունն անցել է, հարբուխ չկա, բայց քիթը դեռ փակ է։
Ինչպես հրաժարվել անոթասեղմիչ կաթիլներից
- Դադարեցրեք դրանց օգտագործումը։ Եթե կաթեցրել եք մեկ-երկու շաբաթ, սովորաբար բավական է պարզապես դադարեցնել․ ամենադժվարն առաջին օրերն են, իսկ փակվածությունն անցնում է 1–2 շաբաթում։
- Լվացեք քիթը աղային լուծույթով օրը մի քանի անգամ։ Դա հեշտացնում է շնչառությունը և կախվածություն չի առաջացնում։
- Եթե կաթիլներն օգտագործում եք շաբաթներով կամ ամիսներով, դիմեք քիթ-կոկորդ-ականջաբանի (ԼՕՌ բժշկի)։ Սովորաբար նա նշանակում է ստերոիդային սփրեյ, որն օգնում է լորձաթաղանթին վերականգնվել, և կարող է առաջարկել հրաժարվել աստիճանաբար։
- Մի վերադարձեք կաթիլներին «միայն մեկ գիշերով»։ Եթե կախվածություն արդեն եղել է, այն ավելի արագ է վերադառնում, նույնիսկ սովորական դեղաչափերի դեպքում։
Աղային, անոթասեղմիչ, ստերոիդային, թե համակցված սփրեյ
| Տեսակը և օրինակներ | Ինչ է անում | Երբ է սկսում ազդել | Որքան կարելի է օգտագործել |
|---|---|---|---|
| Աղային իզոտոնիկ (Ակվա Մարիս, Մարիմեր 0,9%, Սալինոզ) | Լվանում է լորձը և խոնավեցնում լորձաթաղանթը | Անմիջապես, մեղմ | Շաբաթներով, օրը մի քանի անգամ |
| Աղային հիպերտոնիկ (Ակվա Մարիս Սթրոնգ, Մարիմեր 2,2%) | Հեղուկը դուրս է քաշում այտուցված լորձաթաղանթից․ սկզբում կարող է թեթև այրել | Անմիջապես, մեղմ | Սովորաբար մինչև 2 շաբաթ |
| Անոթասեղմիչ (քսիլոմետազոլին, օքսիմետազոլին, նաֆազոլին) | Նեղացնում է անոթները և արագ բացում քիթը | 1–10 րոպեում | 3–7 օր՝ ինչպես նշված է ներդիրում |
| Ստերոիդային, կամ հորմոնալ (մոմետազոն՝ Նազոնեքս, ֆլուտիկազոն՝ Ավամիս) | Թուլացնում է բորբոքումը ալերգիայի, ձգձգված սինուսիտի և քթի պոլիպների դեպքում, «ռիկոշետ» չի առաջացնում | 8–12 ժամում, լիարժեք ազդեցությունը՝ մի քանի օրից | Անհրաժեշտության դեպքում՝ ամիսներով, բժշկի նշանակմամբ |
| Համակցված (Սեպտանազալ՝ քսիլոմետազոլին + դեքսպանթենոլ, Վիբրոցիլ՝ ֆենիլէֆրին + հակաալերգիկ դիմետինդեն) | Բացում է քիթը․ դեքսպանթենոլն օգնում է լորձաթաղանթի ապաքինմանը, հակաալերգիկ բաղադրիչը մեղմում է ալերգիայի դրսևորումները | Սեպտանազալը՝ մոտ 2 րոպեում, Վիբրոցիլն ավելի մեղմ է ազդում | Սեպտանազալը՝ մինչև 7 օր, Վիբրոցիլը՝ 3 օրից ավելի միայն բժշկի խորհրդով և ոչ ավելի, քան 7 օր |
Հակաբիոտիկով սփրեյներ օգտագործեք միայն այն դեպքում, եթե դրանք նշանակել է բժիշկը․ մրսածությունն առաջացնում են վիրուսները, իսկ դրանց վրա հակաբիոտիկները չեն ազդում։ Եթե քիթը քոր է գալիս, փռշտում եք, իսկ հարբուխը կրկնվում է ամեն սեզոն, ամենայն հավանականությամբ դա ալերգիա է․ կարդացեք «Ալերգիա․ որ միջոցներն են օգնում» հոդվածը։
Աղային սփրեյներ․
Համակցված սփրեյներ և կաթիլներ․
- Սեպտանազալ մեծահասակների համար, քթի ցողացիր, 10 մլ (քսիլոմետազոլին + դեքսպանթենոլ)
- Վիբրոցիլ քթի կաթիլներ, 15 մլ (ֆենիլէֆրին + դիմետինդեն)
Ստերոիդային սփրեյներ (Հայաստանում բացթողնվում են դեղատոմսով)․
- Նազոնեքս քթի ցողացիր 50 մկգ, 140 դեղաչափ (մոմետազոն)
- Ավամիս քթի ցողացիր 27,5 մկգ, 120 դեղաչափ (ֆլուտիկազոնի ֆուրոատ)
Ում է պետք նախ հարցնել բժշկին
Ինքնուրույն մի ընտրեք անոթասեղմիչ միջոց և նախ հարցրեք բժշկին կամ դեղագործին, եթե․
- ունեք բարձր զարկերակային ճնշում, սրտի հիվանդություն, արագ կամ անկանոն սրտազարկ,
- ունեք գլաուկոմա, վահանաձև գեղձի գերֆունկցիա, շաքարային դիաբետ, երիկամների հիվանդություն կամ շագանակագեղձի մեծացում,
- ընդունում եք ՄԱՕ ինհիբիտորներ (որոշ հակադեպրեսանտներ և Պարկինսոնի հիվանդության դեմ դեղեր) կամ ընդունել եք դրանք վերջին 14 օրվա ընթացքում, կամ ընդունում եք եռցիկլիկ հակադեպրեսանտներ, օրինակ՝ ամիտրիպտիլին,
- հղի եք կամ կրծքով եք կերակրում․ NHS-ը հղիության ժամանակ խորհուրդ չի տալիս անոթասեղմիչ միջոցներ, ինչպես և Օտրիվինի, Սեպտանազալի ու Վիբրոցիլի ներդիրները։ Անվտանգ ընտրությունն աղային սփրեյներն են․ մանրամասները՝ հղիության ընթացքում մրսածության մասին հոդվածում։
Միաժամանակ մի օգտագործեք երկու անոթասեղմիչ միջոց, օրինակ՝ սփրեյը և մրսածության փոշին կամ հաբերը, որոնց բաղադրության մեջ այն արդեն կա։
Հաբեր և փոշիներ քթի փակվածության դեմ
- Պսևդոէֆեդրինը (Կորոլդ-Աստերիա և Կաֆֆետին Քոլդ հաբերում՝ պարացետամոլի հետ) կարող է բարձրացնել զարկերակային ճնշումը և խանգարել քնին։ Դեղերի եվրոպական գործակալությունը (EMA) նշում է, որ այն չի կարելի ընդունել ծանր կամ չվերահսկվող բարձր ճնշման և երիկամների ծանր հիվանդությունների դեպքում։
- Ֆենիլէֆրին կա մրսածության շատ փոշիներում, օրինակ՝ Թերաֆլյուում և Կոլդրեքսում։ ԱՄՆ սննդի և դեղերի վարչությունը (FDA) առաջարկել է այն հանել քթի փակվածության դեմ հաբերից և փոշիներից, քանի որ ներքին ընդունման դեպքում այն չի օգնում։ Դա չի վերաբերում ֆենիլէֆրինով քթի կաթիլներին, օրինակ՝ Վիբրոցիլին։
Այդ միջոցների մեծ մասում կա նաև պարացետամոլ, ուստի դրանց մի ավելացրեք պարացետամոլով այլ դեղեր։ Մանրամասները՝ «Պարացետամոլ, թե իբուպրոֆեն» հոդվածում։
Երբ դիմել բժշկի կամ զանգել 103
Դիմեք բժշկի, եթե․
- քիթը փակ է 10 օրից ավելի առանց բարելավման, վիճակն արագ վատանում է, կամ լավանալուց հետո վատացել եք,
- ունեք ջերմություն և ցավ այտերի, ճակատի կամ վերին ատամների շրջանում, հատկապես մի կողմում, կամ ձեզ շատ վատ եք զգում,
- երկար ժամանակ փակ է քթի միայն մի կեսը, կամ մի քթանցքից արյունախառն կամ տհաճ հոտով արտադրություն է գալիս,
- չեք կարողանում յոլա գնալ առանց անոթասեղմիչ կաթիլների, կամ 3 շաբաթ անց բարելավում չկա։
Անմիջապես զանգեք 103, եթե․
- աչքի շուրջը այտուցվել կամ կարմրել է, աչքը դուրս է ցցվել, առարկաները կրկնակի են երևում, կամ տեսողությունը վատացել է,
- ունեք ուժեղ գլխացավ՝ պարանոցի կարկամությամբ, շփոթվածությամբ, անսովոր քնկոտությամբ կամ ճակատի այտուցով, կամ ի հայտ են եկել թուլություն, թմրություն կամ խոսքի խանգարում,
- անոթասեղմիչ միջոց (սփրեյ կամ հաբեր) օգտագործելիս հանկարծակի սկսվել է շատ ուժեղ գլխացավ՝ փսխումով, շփոթվածությամբ, ցնցումներով կամ տեսողության խանգարմամբ․ դադարեցրեք այն,
- անոթասեղմիչ միջոցից հետո կրծքավանդակում ցավ է առաջացել, կամ սիրտը շատ արագ կամ անկանոն է զարկում։
Հաճախ տրվող հարցեր
Քանի՞ օր կարելի է օգտագործել անոթասեղմիչ կաթիլները
Սովորաբար ոչ ավելի, քան 5 օր, ինչպես խորհուրդ է տալիս NHS-ը։ Ներդիրները, կախված դեղից, թույլ են տալիս 3-ից 7 օր։ Եթե դրանից հետո էլ քիթը փակ է, դիմեք բժշկի, այլ ոչ թե նոր շիշ բացեք։
Քսիլոմետազոլին, թե օքսիմետազոլին․ ո՞րն է ավելի լավը
Երկուսն էլ սկսում են ազդել մի քանի րոպեում և ազդում են մինչև 10–12 ժամ։ Դրանք տարբերվում են մեծահասակների խտությամբ (0,1% և 0,05%) և ներդիրով թույլատրված օրերի քանակով։ Նաֆազոլինն ազդում է ընդամենը 4–6 ժամ, և 5–7 օր անց քիթը վարժվում է դրան։
Ինչպե՞ս ազատվել քթի կաթիլներից կախվածությունից
Դադարեցրեք անոթասեղմիչ կաթիլները և օրը մի քանի անգամ լվացեք քիթը աղային լուծույթով․ փակվածությունը սովորաբար անցնում է 1–2 շաբաթում։ Եթե կաթեցրել եք շաբաթներով կամ ամիսներով, դիմեք ԼՕՌ բժշկի․ դեղատոմսով ստերոիդային սփրեյն օգնում է լորձաթաղանթին վերականգնվել։
Կարելի՞ է անոթասեղմիչ կաթիլներ օգտագործել հղիության ժամանակ
Ինքնուրույն՝ ոչ։ NHS-ը և մի շարք դեղերի ներդիրներ դրանք խորհուրդ չեն տալիս հղիության ժամանակ։ Օգտագործեք աղային սփրեյներ․ եթե քիթը շատ է փակ, բժիշկը կորոշի, թե ինչ կարելի է օգտագործել։
Կարելի՞ է քթի կաթիլներ օգտագործել բարձր ճնշման դեպքում
Նախ հարցրեք բժշկին։ Շատ անոթասեղմիչ կաթիլների ներդիրներում (Օտրիվին, Նաֆտիզին, Օքսիվին) բարձր ճնշումը նշված է որպես հակացուցում, իսկ պսևդոէֆեդրինով հաբերը չի կարելի ընդունել ծանր կամ չվերահսկվող բարձր ճնշման դեպքում։ Աղային սփրեյներն անվտանգ են։
Աղբյուրներ
- NHS․ Decongestants (անգլերեն)
- NICE NG79․ սուր սինուսիտ (անգլերեն)
- Stinson, Sadofsky․ իմիդազոլիններ և դեղորայքային ռինիտ, Frontiers in Pharmacology, 2025 (անգլերեն)
- ՀՀ դեղերի պետական ռեգիստր (pharm.cals.am)․ դեղերի պաշտոնական ներդիրներ
Հարցեր ունե՞ք քթի սփրեյների մասին․ հարցրեք ԱԲԱ ֆարմի ցանկացած դեղատան դեղագործին կամ գրեք մեզ կայքի չատում։
Այլ հոդվածներ

Առողջություն և բարեկեցություն
Պրոբիոտիկ հակաբիոտիկի հետ․ երբ է պետք և ինչպես ընդունել
Երբ են հակաբիոտիկներն իսկապես պետք, ինչու են դրանք լուծ առաջացնում, որ պրոբիոտիկներն ունեն լավագույն ապացույցները (S. boulardii, L. rhamnosus GG) և հակաբիոտիկից քանի ժամ հետո ընդունել Լինեքսը, Էնտերոլը կամ Էնտերոժերմինան։

Մանկական Խնամք
Երեխայի ականջի ցավ․ ինչ անել գիշերը և երբ դիմել բժշկի
Ինչու է երեխայի ականջը ցավում, ինչ անել հենց հիմա և գիշերը, երբ կարելի է ականջի կաթիլներ, պե՞տք են արդյոք հակաբիոտիկներ օտիտի դեպքում, ինչ չի կարելի անել և երբ շտապ դիմել բժշկի։

Մրսածություն և գրիպ
Հակավիրուսային դեղեր գրիպի դեմ․ ինչն է իրականում օգնում
Գրիպի դեմ որ հակավիրուսային դեղերն ունեն համոզիչ ապացույցներ, և որոնք՝ ոչ․ համեմատական աղյուսակ Տամիֆլյուի (օսելտամիվիր), Արբիդոլի, Ինգավիրինի, Կագոցելի, Էրգոֆերոնի և ինտերֆերոնների մասին, ում պետք է առաջին օրը դիմել բժշկի և ինչն է օգնում բոլորին։